k. konwicki.art.pl
O twórczości Tadeusza Konwickiego

1965

MATURA Nowela filmowa w filmie „Chwila pokoju”

Informacje

  • Scenariusz i reżyseria: Tadeusz Konwicki
  • Asystent reżysera: Wojciech Solarz
  • Zdjęcia: Kurt Weber
  • Muzyka: Andrzej Kurylewicz
  • Scenografia: Jarosław Świtoniak, Leonard Mokicz
  • Kostiumy: Olga Axer, Alicja Ptaszyńska
  • Produkcja: Zespół Filmowy Kamera
  • Występują: Marian Opania (Kazio Kominek), Alfreda Passendorfer (Celina), Gustaw Holoubek (Profesor), Damian Damięcki (Niemiec Rudolf), Paweł Galia (Rosjanin), Krzysztof Litwin, Bernard Ładysz, Zdzisław Maklakiewicz i in.

Prod. ZRF „Kamera” dla TV Nord Rundfunk

Jedna z trzech nowel „Czasu pokoju”, produkcji niemiecko-francusko-polskiej

Omówienie

„Czas pokoju” to pacyfistyczny film nowelowy, zrealizowany dla hamburskiej telewizji Nord Rundfunk z inicjatywy Clausa Hubaleka. Tematem wszystkich trzech nowel jest pierwszy moment pokoju czasu końca II wojny światowej.

Nowela otwierająca film, francuska „Biała kurtyna”, opowiada o dziesięcioletnim chłopcu i starej kobiecie z marginesu społecznego. Rozgrywa się w 1944 roku w Normandii. Wyreżyserowana została przez Georgesa Franju jako adaptacja utworu Marguerite Duras, wydanego równolegle z premierą filmu. Nowela niemiecka, „Berlin N 95” Egona Monka, rozgrywa się w straszliwych dla stolicy ostatnich godzinach upadku III Rzeszy. Kiedy Armia Czerwona zdobywa miasto, niemiecki chłopiec wychodzi ze schronu i wraca do swojego domu, by posłuchać muzyki. To właśnie słuchanie głośnego jazzu jest dla niego pierwszą chwilą wolności.

„Matura” Tadeusza Konwickiego zamyka film. Jest to, jak mówi twórca, bez mała żarcik autobiograficzny1 — tak jak jego bohater, Tadeusz Konwicki tuż przed nadejściem frontu zdawał maturę na tajnych kompletach.

Jak zrobiłem ten film? Oczywiście, na przekór. Jest trzech chłopców. Ruski przychodzi z armią, nasz musi zrobić maturę, strasznie szybko pisze, bo spieszy się do partyzantki walczyć za ojczyznę, i jest Niemiec-ofermas, chłopiec, który pilnuje kolei. Spięcia są między Polakiem a Ruskim, z orderami, strasznie ważnym. Niemiec ginie. Zrobiłem rzecz spolegliwą, pacyfistyczną. Z tej nowelki wynikało, że nie ma po co się mordować. Chciałem, żeby to było sympatyczne dla ludzi, bez żadnej wielkiej ideologii czy polityki, raczej zabawny obrazek z ostatnich chwil wojny.2

„Chwila pokoju” jest w Polsce nieznana w całości. Strona polska nie przyjęła bowiem od hamburczyków filmu w latach sześćdziesiątych, tym bardziej nie starano się o to w PRL-u później, a w latach dziewięćdziesiątych po prostu chyba nikt już o tym filmie nie pamiętał.

Dlaczego film nie mógł być wprowadzony na polskie ekrany w czasie jego premier francuskiej i niemieckiej? Wynikało to stąd, że Tadeusz Konwicki był już wtedy postacią bardzo drażliwą dla władz polskich, a i sam jego film, opowiadający o „wyzwoleniu” i de facto o czasie Powstania Wileńskiego, mógł być nie mniej drażliwy. Poza tym „Chwila pokoju” powstawała w czasie wyjątkowego napięcia politycznego: To był 1965 rok, zbliżał się moczaryzm, wojna siedmiodniowa, wszystko było niezwykle drażliwe dla aparatu państwowego i partyjnego. Z tego powodu nie została w Polsce ani jedna kopia tego filmu.3 Dlatego też „Maturę”, którą Tadeusz Konwicki traktuje jako — jak mówi — aneks do którejś ze swoich książek czy do któregoś z filmów4, aż do 2006 roku znaliśmy wyłącznie pod postacią noweli scenariuszowej, opublikowanej w tomie zbiorowym scenariuszy Tadeusza Konwickiego „Ostatni dzień lata”. Dopiero z okazji osiemdziesiątych urodzin pisarza-reżysera nowela została wyemitowana przez polską telewizję (w TVP Kultura).

© 2006 Przemysław Kaniecki

Interpretacje

1 Pół wieku czyśćca, s. 145.

2 Pamiętam, że było gorąco, s. 96.

3 Tamże, s. 96.

4 Tamże, ss. 95-96.

konwicki.art.pl > Twórczość > Twórczość dojrzała… > MATURA

z Google

© 2006-2009 Pracownia Kultury Współczesnej
Opracowała Emilia Walczak, Zaprojektował Tomasz Kojder. HTML CSS