k. konwicki.art.pl
O twórczości Tadeusza Konwickiego

1971

JAK DALEKO STĄD, JAK BLISKO Film fabularny

Informacje

  • Scenariusz i reżyseria: Tadeusz Konwicki
  • Zdjęcia: Mieczysław Jahoda
  • Muzyka: Zygmunt Konieczny
  • Scenografia: Ryszard Potocki
  • Występują: Andrzej Łapicki, Gustaw Holoubek, Zdzisław Maklakiewicz, Maja Komorowska i in.
  • Produkcja: PRF „Zespoły Filmowe”, „Plan”, WFF Łódź
  • Premiera: 5.05.1972

Omówienie

Protagonista wyrusza w podróż przez swoje życie — jak sam mówi: trochę w przeszłość, trochę w przyszłość. Według interpretacji Tadeusza Lubelskiego, „Jak daleko stąd, jak blisko” jest filmem przesuwającym się przez świadomość bohatera w chwili śmierci.1 W analizie konstrukcji filmu badacz przywołuje tradycję Jom Kippur: Tak jak pobożny Żyd starał się uzyskać przebaczenie od każdego, kogo skrzywdził, tak bohater filmu Konwickiego próbuje naprawić wszystkie swoje nie spełnione i nie zrealizowane związki z ludźmi.2

Kadr z filmu; zródło: filmpolski.pl

„Jak daleko stąd, jak blisko” posługuje się zasadami i przywilejami eseju. — mówił Tadeusz Konwicki w rozmowie ze Stanisławem Beresiem (Nowickim) — Byłem tak bezczelny, że chciałem nakręcić autobiograficzny esej filmowy, który jednocześnie można by pojąć również jako biografię pewnego pokolenia.3 Kategoria autobiograficzności jest wsparta przede wszystkim na autocytatach; jak wypowiadał się w tymże wywiadzie pisarz-reżyser: „Jak daleko stąd, jak blisko” ma wiele elementów zaczerpniętych z moich książek: ojciec, matka, miłość między rzecznikami różnych ideologii, wyrok na ideowym alter ego, śmierć przyjaciela… Dużo tego można odnaleźć.4 W kontekście czasu powstania filmu bardzo ważne jest przywołanie filmu „Zaduszki” (Zosia i Szymon mają przecież twarze Wali i Michała) między innymi w sekwencji pożegnania na dworcu kolejowym: w latach siedemdziesiątych dla wszystkich Polaków było to oczywiste, że chodzi o rok 1968, że jest to aluzja do licznych wyjazdów z Polski ludzi pochodzenia żydowskiego.5 W kontekście interpretacji filmu jako utworu o zmarłych niezwykle ważny jest zaś motyw Pałacu Kultury, który odsyła nas do powieści „Wniebowstąpienie”. Oczywiście sylwetka Pałacu Kultury symbolizuje tu też zniewolenie społeczeństwa; w sekwencji rozmowy z Maksem w oknie jego domu, sugerowana jest za pomocą tej figury przyczyna samobójstwa przyjaciela (nota bene imię Maks można łatwo rozszyfrować sięgając po grażdankę; prototypem postaci, o czym pisał już Lubelski w monografii „Poetyka powieści i filmów…”, jest Witold Mach; zob. też motyw śmierci przyjaciela w „Nic albo nic”). Inną bardzo ważną reminiscencją jest sekwencja wykonania wyroku, oparta na scenie „Sennika współczesnego”. Wiele elementów filmu powróci w późniejszych utworach, między innymi w „Kronice wypadków miłosnych” oraz „Kalendarzu i klepsydrze”. „Jak daleko stąd, jak blisko” można traktować jako pierwszą część filmowego tryptyku, który dopełnią adaptacje literatury, nakręcone przez Konwickiego w latach osiemdziesiątych: „Dolina Issy” oraz „Lawa”.

Arcydzieło Konwickiego zostało zakwalifikowane do konkursu w Cannes. Niestety — nie zostało „puszczone”. O bezskutecznych bojach o wysłanie go na ten festiwal oraz o późniejszej „niezwykłej” nieobecności filmu na polskich ekranach pisał reżyser na kartach „Kalendarza i klepsydry”.

© 2006 Przemysław Kaniecki

1 T. Lubelski, Święto pojednania. Raz jeszcze o „Jak daleko stąd, jak blisko”, [w:] Kino według Alicji, pod red. W. Godzica i T. Lubelskiego, Universitas, Kraków 1995, s. 207; zob. też T. Lubelski, Wędrówki realne i wyobrażone, „Kino” 1981, nr 1.

2 T. Lubelski, Święto pojednania, dz. cyt., s. 209.

3 St. Bereś, Pół wieku czyśćca. Rozmowy z Tadeuszem Konwickim, Wydawnictwo Literackie, Warszawa 2003, s. 152-153.

4 Tamże, s. 147.

5 Zob. T. Lubelski, Poetyka powieści i filmów Tadeusza Konwickiego (na podstawie analiz utworów z lat 1947-1965), Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1984, s. 24.

konwicki.art.pl > Twórczość > Twórczość dojrzała… > JAK DALEKO STĄD, JAK BLISKO

z Google

© 2006-2009 Pracownia Kultury Współczesnej
Opracowała Emilia Walczak, Zaprojektował Tomasz Kojder. HTML CSS